HomeDe taak der wijsbegeertePagina 16

JPEG (Deze pagina), 887.66 KB

TIFF (Deze pagina), 8.57 MB

PDF (Volledig document), 37.54 MB

i ‘ e
I4 .. .
Bestaat er een. dier, een roos, een driehoek in het
algemeen, niet behoorend tot een bepaalde soort van
dieren, rozen of driehoeken, of bestaan er alleen
bepaalde driehoeken, rozen en dieren?
Wat is een atoom - heeft ooit eenig sterfelijk
wezen een atoom gezien? - anders dan een hypo-_
these, van welke ve_rschillende bijzondere weten- i
schappen uitgaan zonder haar nader te onderzoeken? _.
De eerste les, die de twaalfjarige knaap ontvangt in _ `
de meetkunde, brengt hem met begrippen in kennis,
voor welker bearbeiding twee duizend jaren van in-
gespannen denken onvoldoende zijn gebleken. ln die
les? leert hij, dat een meetkundig lichaam een be-
grensd deel is van de onbegrensde ruimte. En op lil
zijn vraag, hoe wij dan weten, dat de rui-mte onbe-
grensd is, ontvangt hij ten antwoord, dat wij die
grenzen nooit zoo ver weg kunnen denken of er is fr
daarbuiten nóg ruimte. Dan gaat de onderwijzer
Z verder, maar die ruimte en dat oneindige wikkelen i
ons in tegenstrijdigheden, nog niet opgelost tot op
i dezen dag, tegenstrijdigheden, waarmede de wis-
kundige als wiskundige zich het hoofd niet breekt. F,
Tellen en meten, geleerd door een kind van zes ` «
· jaren, ziedaar een zaak, waaraan een man als von
Helmholtz is te pas gekomen. De eerste blad-
zijde van ieder leerboek behelst begrippen, die naar
rechts de aanvang zijn van de bijzondere weten-
schappen, maar naar links even zoo vele poorten
tot een onafzienbare wereld van onderzoek. Zullen
die bijzondere wetenschappen, ieder voor zich, ons die
wereld naar links binnenleiden? Zal de wiskundige, vóór
hij met zijn eigen wetenschap aanvangt, een onderzoek
nz ,...mr..._.______._, ,_ _____M__.__,_ __ V