HomeVrijzinnig verweerPagina 39

JPEG (Deze pagina), 1.09 MB

TIFF (Deze pagina), 7.27 MB

PDF (Volledig document), 37.03 MB

r gr
i ‘ t
` 36 r
Wanneer wij een vrijzinnige staatkunde volgen, houden wij hoog
ook de historische beginselen van ons volk. Want getuigt niet de po-
litiek der Republiek der Vereenigde Nederlanden van de vrijzinnigheid
harer regenten? Werd niet in ons land, terwijl in gansch Europa men-
schen om des geloofs wille werden vervolgd, den armen vervolgden een
schuilplaats geboden, hun gewetensvrijheid, ja vrijeuuitoefening hunner
te godsdienstplichten niet geweigerd? Boden onze regenten, met Oranje E
ff aan het hoofd, niet weerstand aan het aandringen der toenmalige pro-
testantsch-clericalen, die reeds, terwijl de strijd om vrijheid van gods-
dienst nog werd gestreden, bij monde van hun leider Marnix van St. g_,
Aldegonde op kettervervolging aandrongen?
lj Zeker, ik wil het niet ontkennen, dat veel in de dagen onzer
{ Republiek is geschied, wat ons al heel onvrijzinnig gelijkt. Maar men t
bedenke. dat de wereld sedert die dagen in verdraagzaamheid en 5
breedte van opvattingen sterk is vooruitgegaan. We mogen de vrijzin-
nigheid van personen uit vroeger tijden niet afmeten naar den maat- i
l staf, die we nu daaromtrent bezitten. Om een goed inzicht· in de ver-
j houdingen van individuen en volken ten opzichte van andere indivi- lj
duen en volken te verkrijgen, dient men toch hun daden te bezien in
l het licht van hun tijd. Indien wij willen beslissen over de meerdere
l of mindere mate van vrijzinnigheid, die de Nederlandsche staatkunde
· in de 16dS en 17d€ eeuw kenmerkt, dienen we de ideeën der leidende
ä Nederlanders dier tijden te vergelijken met die van hun tijdgenooten, X
) niet met die van den modernen Nederlander onzer dagen. En wan- '
I neer wij dat doen, komen we tot een resultaat, gansch tegenoverge-
‘ steld aan dat der ,,christelijk-historischen" en verklaren we·dat juist
het staatsbeleid in vrijzinnige richting innig Nederlandsch is. Tusschen
de absolute monarchien van Europa vertegenwoordigden de Vereenigde
e Nederlanden de vrijheidsidee en niet ten onrechte is door Motley be-
weerd, dat slechts dank zij die geisoleerde stelling, de Republiek, niet-
_ tegenstaande haar slechte staatsinrichting, zoo lang heeft bestaan. l
[ Met licht te rechtvaardigen trots heeft het nageslacht steeds de ,,e
f groote dagen van den vrijheidsstrijd tegen het toen bijkans oppermach-
l tige Spanje herdacht. Zelfs in de treurige dagen op het eind der 18d¢ ‘z=
eeuw, toen de nationale energie tot een minimum was geslonken, zag i
het volk met vreugdevollen eerbied op naar de helden en martelaars W
f der Nederlandsche vrijheidsidee. ,,Men have a pictorial or representa- r,
l tive quality, and serve us in the intellect", heeft Emerson gezegd.
,,Behmen and Swedenborg saw that things were representative. Men `~
are also representative, first, of things, and secondly, of ideas" 1). il
á l