HomeVrijzinnig verweerPagina 22

JPEG (Deze pagina), 1.03 MB

TIFF (Deze pagina), 7.27 MB

PDF (Volledig document), 37.03 MB

4..,.- § x
Z ‘ rv al
E 19 ·
, bied de persoonlijke energie van het volk zal worden verslapt,.het
i verantwoordelijk besef bij het volk zal worden gedood. ,,Door staats-
bemoeiïng zal de persoonlijke energie bij de lagere klassen niet ver-
lamd, maar aangewakkerd worden, naarmate, mede met hulp van den
staat, de gelegenheid voor de leden dier klassen gunstiger wordt om
hun aanleg tot ontwikkeling te doen komen".
,,Waarlijk, wie tegen ons standpunt aanvoert, dat het bij toepas-
Zijl sing verslappend zal werken op de energie van het volk, maakt zich
al een heel zonderlinge voorstelling van wat verslappend en wat ver-
sterkend werkt op arbeidslust en arbeidskracht. Verslappend werkt het,
als regel, waar men van kindsbeen af met zooveel aardsche goederen
jl gezegend is, dat men weet ook zonder werken een goed leven te
kunnen leiden: verslappend werkt het, als regel, evenzeer, waar men l
van kindsbeen af zoozeer in armoedige omstandigheden verkeert, dat
i men de mogelijkheid niet ziet zich tot beteren toestand op te werken". 3)
Maar aan den anderen kant· moeten we er voor waarschuwen,
dat men zich geen overdreven voorstelling maken van wat de staat
zal vermogen. ,,Goede wetten vermogen veel", heeft een der erkende
leiders der vrijzinnigen eens verklaard, ,,maar de maatschappelijke j
ellende wegnemen kunnen zelfs geen volmaakte wetten". Met wetten
l**l kan men slechts de gevolgen van de maatschappelijke kwaal eenig-
zins verminderen en verzachten, maar de bron der ziekte laat men
onaangetast. Altijd houde men in het oog dat zonder een zedelijke
W hernieuwing, nooit een `sociale mogelijk zal blijken. Zeker ,,het is de 4
' plicht der overheid, zoodra ’t blijkt, dat de bestaande rechtsinstellin-
gen geen voldoenden waarborg bieden tegen machtmisbruik en ver-
kwisting van gaven, ’t hare te doen om ’t allerwege insluipend kwaad
te keeren. Zij kan evenwel als dwingend gezag weinig meer uitrichten
jij`! dan beletten, beperken, bestrijden". 4) ,,De hoop, menschen door
politiek gelukkig te maken", schreef Carlyle in 1831 in zijn dagboek,
,,is ijdel. Men kan een regiment schurken niet in een regiment eerlijke
gl lieden inexerceeren, hoe sluw men ze ook moge aanwerven en indee- i
ii len. Men geve ons eerlijke lieden en het welgeordende regiment ont- ·
T? staat van zelf. Hervorm een mensch - uw eigen innerlijke mensch. j
Dat is meer waard dan hervormingen voor een gansch volk uit-
denken".
De overheid kan en moet elk van zedelijke waarde getuigend
streven aanmoedigen en steunen. Maar ten slotte zal toch elke her-
vorming moeten beginnen bij ’t individu. Geen betere maatschappij
il