HomeHet sociale vraagstuk en de Christelijke religiePagina 63

JPEG (Deze pagina), 1.02 MB

TIFF (Deze pagina), 8.36 MB

PDF (Volledig document), 80.51 MB

‘ t
· i
` Gl l
Bl. 20 n°. 43. Het is even eenzijdig, de sociale misstanden bijna uitslui­
. tend uit de machine en den stoom te will.en verklaren, als om voor de in-
werking van deze factoren het oog te sluiten. Toch is gemeenlijk te veel
nadruk op de machine gelegd. Indien het zedelijk leven der maatschappij
` en het persoonlijk geloof niet zoo tergend door de Fransche Revolutie on- nl
dermijud waren geworden, zou de klassenstrijd nooit zoo ontzettende af-
metingen hebben aangenomen. De machine en de stoom plaatsen ons eenvoudig
voor een antinomie. Van den éénen kant veredelt het stoomwerktuigiden arbeider,
”l zzoo hij niet zelf behoeft te zwoegen,·rnaar de stoommachine laat zwoegen ·
voor zich. Maar ook van den anderen kant stompt de eindelooze ve1·dee­ ­
ling van den arbeid den geest af, verlaagt de machine de waarde van den ,
handenarbeid, en zet een machine die kracht voor honderd man doet, nc- .
4 gen en negentig man broodeloos op straat. y 1
Bl. 21 n°. 44. Dit verschil spreekt zich thans het ste1·kst uit in de ge­
`heel onderscheidene levensbeschouwing, die men in de groote steden en op
het platte land vindt; en juist lllB1‘l]li, is het te verklaren, dat de lagere
klasse ten platte lande, ook al is haar toestand vaak nog jammerlijker dan
rin de groote steden, toch feitelijk nog zooveel gelukkiger leeft en zooveel
.,minder klaagt. Ook in Patrimonium merkt ge dit. Wat is toch de toon die
op Patrimonium heerscht, niet een geheel andere dan de toon, die 11 uit de
socialistische groepen tegenklinkt. . ,
· Bl. 22 n°. 45. Dit feit is eenvoudig niet te loochenen. Het kapitaal
.·zuigt met noodzakelijke consequentie zóó lang het geld naar zich toe, tot
ehet stuit op een weerstandsvermogen, dat het niet breken kan. Dit weer-
, standsvermogen nu is in casu de onmogelijkheid voor den werkman om te
blijven leven. En wat men ook zegge, Lasalle heeft volkomen gelijk, dat
nl i deze koperen wet of ijzeren dwang de vloek voor onze maatschappij is. En
toch vloeit die wet vanzelf uit het laissez faire, laissez passer, of wilt ge,
uit de absoluut vrije concurrentie voort. Het kapitaal zuigt naar zich toe,
niet met boos opzet, maar omdat het op geen ander weerstandsvermogen
V stuit, dan op het io öe or not io oe van de instrumenten der kapitaalvoeding,
Zie G. KEIiLER, Ernest Gilon, rnaalschappelü/ce nooden. Amsterdam 1889.
Het volledigste systeem van het laisser faire, laisser passer, gaf ADAM SMITH. 1
i E Wealih of nations. London 1812; toegelicht o. a. door Mr. J. F. BAART,
Adam Smith en zyn onderzoe/c naar den rü/cdom der vol/cen, Leiden 1858.
STUART MILL in zijn Princgoles of political economy deed reeds heel wat 1
E water in dezen oeconomischen wijn. Zie ook HERTZKA, die Geseize der socialer;
Entwic/celiny 1886.
_ 1