HomeHumanisme of godsdienst?Pagina 34

JPEG (Deze pagina), 731.50 KB

TIFF (Deze pagina), 5.04 MB

PDF (Volledig document), 28.29 MB

32 X?
was. Geene sprake meer van deugd, daar de gegevens ;
om iemand deugdzaam te noemen, ontbreken. Bovendien
wat is deugd. indien ieder voor zich het recht heeft zijn
doen en laten te beoordeelen naar de omstandigheden, l_ M
waarin hij geplaatst is? Gevoelt gij wel lezers, dat alle
begrip van plicht, d. i. het bewustzijn van wat men
behoort te doen, niet alleen, maar ook alle gevoel van
vrijheid bij eene levensbeschouwing als die van den
heer Fr. noodzakelijkmoet wegvallen. Gevoel van plicht '
en gevoel van vrijheid zijn onafscheidelijk verbonden. .;
Geene plicht, geene vrijheid en ook omgekeerd. Waxit 4
zoodraik mij een plicht opleg, moet ik tevens gevoelen,
dat ik tot de vervulling van dien plicht in staat ben.
Mijn natuurlijk egoïsme dringt mij om alleen aan mij zelf
te denken; zoodra ik nu een plicht erken, die mij ge-
biedt ook aan anderen te denken, moet ik het levendig
bewustzijn hebben dat ik in staat ben dat egoisme te over- i
winnen, dat ik zijn slaaf niet ben, maar vrijheid bezit.
Dan eerst kan er sprake van plicht zijn, als ik iets wil doen, i `
niet omdat het moet, maar wijl het mijn wil is. Plicht·
is dus geen gevolg van dwang, maar eene wilsuiting! l
Bestaat er nu plicht, als al wat een wensch doet, wil, ge-
voelt en denkt op dezelfde noodzakelijke natuurwetten be- ‘
rust als de geheele wereldinrichting! Neen immers, want I
de natuurwetten spreken niet van willen of behooren, l
maar van moeten. Een bal, dien ik opwerp, behoort Q
niet naar beneden te vallen, maar moet; de aarde be- I
hoort niet om de zon te wentelen, zij moet er om wen-
telen: in de natuur bestaat geene plicht, maar nood-
zakelijkheid. - Alzoo bestaat er ook volgens den heer (
Fr. eene macht die mij dwingt de prooi mijner harts- ·§
tochten te zijn, ook zonder dat ik het wil. Van plicht *"