HomeVolk en staatPagina 37

JPEG (Deze pagina), 746.22 KB

TIFF (Deze pagina), 7.15 MB

PDF (Volledig document), 29.39 MB

35
" vaar op te gaan in het oppermaehtige Pruissen.
K Voorzeker, hij die onwrikbare grenzen zoekt en
vaste lünen, zal worden teleurgesteld zooals velen
vóór hem. In de natuur is nergens een scherpe
i afscheiding, en allerminst in de bruischende zee
K · van de wordende menschheid. Maar men heeft
leeren begrijpen dat de meest willekeurig schijnende
[ beweging onderworpen is aan wetten, en ook in
den maalstoom der maatschappelijke verschijnselen
T zijn stroomingen waar te nemen en richtingen te
j overzien, die voldoende richtsnoer zün voor hem,
j die eenmaal die duizeligheid heeft overwonnen die
E ieder overvalt, die voor het eerst het vaste land
~, der abstracte logica verlaat. ·
i Ons waarnemingsvermogen is ruimer geworden
en maatschappelijke toestanden zijn gewijzigd. Al-
D täd heeft men getracht het ruw geweld te beperken
en een rechtsgrond te vinden voor den dwang die
· men anderen meende te moeten aandoen. Men
er heeft eerst gaandeweg begrepen, dat het geweld
alleen rechtvaardig kan zgn, wanneer het naar
vaste regelen door een en/tele macht wordt uitge-
oefend. Langen tijd hebben verschillende instel-
lingen, verschillende organen van het leven der
j’ menschheid naar de eer gedongen, om met het
oppergezag te bekleed. Het eeuwendurende
pleit tusschen Kerk en Staat is inderdaad een wan-
li kelen geweest in de overtuiging der menschen over
i den grondslag van het gezag. En zelfs als men i
l