HomeHet raadsel der ervaringPagina 25

JPEG (Deze pagina), 869.58 KB

TIFF (Deze pagina), 7.35 MB

PDF (Volledig document), 44.29 MB

I . t
rl 23
ben leeren kennen, trots zijne schijnbare verdwijning,
blijft voortbestaan; op de ervaring, daar zij alleen ons
L leeren kan, welke nieuwe vormen de eenmaal voorhanden
d kracht in staat is aan te nemen. Ware Mayer niet met
zijn logisch identiteitsbegrip gewapend geweest, hij zou
de experimenten nooit hebben bedacht, welke hem be-
houd van arbeidsvermogen deden ontdekken. Ja zelfs ,
I na te hebben gemeten, dat een bepaald quantum van
beweging verdwijnt, waar een bepaald quantum van warmte
i te voorschijn treedt, en omgekeerd, zou hü, door zijn
identiteitsbeginsel niet voorgelicht, nog altijd hebben
kunnen vragen: is er regelmatige schepping en vernie-
tiging van kracht, of blüfzï de kracht, terwijl enkel hare
gedaante wisselt? Wat de bloote waarneming hem niet
‘ E toonen kon, werd door zijne rede als onbetwistbare uit-
p komst van onderzoek erkend, omdat diezelfde rede het
hem reeds vooraf als het eenig begrijpelijke had doen
kennen.
Wilde ik u al de principia van beoordeeling opsommen, à
welke de mensch in zijne rede met zich ronddraagt, ik W
zou de mij gestelde grenzen van tijd verre te buiten p
gaan. Doch ik meen reeds genoeg gezegd te hebben om i
u te doen inzien, dat er begrippen bestaan, welke in
_ het nadenken over de menigvuldigheid der verschijnselen
geboren worden en de wetten van het denkend bewust-
`- zijn uitdrukken. Ook die begrippen zijn evenwel verwor- J
ven, niet aangeboren, en niets kan ons van den last V
ontslaan om hunne geldigheid door een beroep op feiten ;
te bewijzen. Enkel a posteriori kan blijken, of en in ,2
hoever de werkelijkheid voor den. mensch begrijpelijk is. Q,
Daarenboven heeft de geschiedenis ons geleerd, dat psy-
ti chologische noodwendigheid, het zoo en niet anders
denken moeten, dikwijls slechts subjectieve beteekenis heeft. p
Jï r i
Ilïl

l
-° él