HomeHet raadsel der ervaringPagina 24

JPEG (Deze pagina), 858.14 KB

TIFF (Deze pagina), 7.35 MB

PDF (Volledig document), 44.29 MB

l
22
Bij iedere wetenschappelüke ontdekking is het denken A
productief. Door waarneming zonder vooraf beraamd plan l
wordt evenmin wetenschap geboren, als er door een wild g ,
kloppen op de toetsen eener piano harmonieên ontstaan.
»De rede moet, gelijk Kant zegt, met hare beginselen in
de eene, met het daarnaar uitgedacht experiment in de
andere hand, tot de natuur gaan, om van haar te leeren,
doch niet zooals een scholier onderwezen wordt, die zich .
alles laat voorzeggen, wat de meester wil, maar in de
hoedanigheid van een wettig aangestelden rechter, die M
de getuigen dwingt om de vragen te beantwoorden, welke
hij hun voorlegt." Want, gelijk Schelling het zoo goed
heeft uitgedrukt: »elk experiment is eene vraag aan de
natuur, op welke zij gedwongen wordt te antwoorden; A
elke zoodanige vraag nu houdt een verborgen oordeel
a priori in zich vervat." Wij vinden in de natuur sleehts {
wat wij in haar zoeken, wat de rede volgens begin-
y selen, welke de uitdrukking van denkvormen zijn, in
haar legt. Waar de geschiktheid om zoo in de natuur te,
leggen zich in groote mate werkzaam betoont, daar doet
het wetenschappelijk genie zijne ontdekkingen.
Om een roemrijk voorbeeld onder onze eigene tijdgenoo-
ten te noemen, Mayer kwam tot de natuur met den eisch,
dat zij hem de onvernietigbaarheid zou toonen van datgene, .
hetwelk tot voortbrenging van beweging of in het alge- _
meen van werking verbruikt wordt en den welbekenden ~
naam draagt van kracht. Eene beweging, die ophoudt,
wordt bij hare verdwijning nul, of wel z`ij heeft eene
andere, haar gelijke, onverwoestbare werking. »Wanneer
wij ons onvoorwaardelijk, zoo spreekt Mayer, voor het
laatste verklaren, dan beroepen wij ons daarbij op de
denkwetten en op de ervaring." Op de denkwetten, welke ‘;
eischen, dat hetgeen wij als valkracht of beweging heb-
al
e
I