HomeHet raadsel der ervaringPagina 20

JPEG (Deze pagina), 846.51 KB

TIFF (Deze pagina), 7.36 MB

PDF (Volledig document), 44.29 MB

IS
zelf eene abstractie, geen res completa. Wij mogen het '
niet met een veldheer vergelijken, die het ordelijk defi-
leerend leger met één blik overziet; want al de man-
schappen kunnen sneuvelen, terwijl de aanvoerder in
leven blijft. Het ik daarentegen is niets zonder zijne
objecten. Ondervinding is noodig om dat ik tot werke-
lijkheid te brengen, om het oordeel: ik denk, te doen `
ontstaan. Wij moeten hier tegen paralogismen op onze
hoede zijn. Ik denk mij zelven als het subject van al
mijne gedachten en gewaarwordingen, maar dit beteekent V
niet, dat dit subject, afgezien van zijne gedachten en
, gewaarwordingen, een wezen zoude zijn. Ik denk mij
zelven als een steeds identisch subject in tegenstelling
tot de veelheid en verscheidenheid der door mij gekende
objecten. Dit beteekent evenwel niet, dat wij, afgezien
van die objecten, een steeds identisch wezen zouden
zijn. Het denkende Ego staat niet buiten zijne objecten ,
in denzelfden zin als de eene steen naast den anderen
ligt. Want dat Ego is de vorm, het kader van het l
bewustzijn, waarin alles passen moet, dat tot ons be-
wustzijn komt. Zagen wij plotseling eenen doode uit zijn
graf verrijzen, deze geheel nieuwe ondervinding zou in ‘
staat zijn ons krankzinnig te maken. Waar wij niet meer 7
kunnen samenknoopen, waar de poging om eenheid in
het bewustzijn te brengen schipbreuk lijdt, wordt de j
mensch het spoor bijster en roept hij uit: mijn verstand ‘,
staat stil! In dezelfde mate daarentegen als de samen-
knooping gelukt, komt er niet enkel éénheid van bewust- ·
zijn, maar tevens bewustzijn van éénheid, zelfbewustzijn
tot stand. " al
Dit is de groote ontdekking van Kant, dat de wet van nl
het bewustzijn verbindende identiteit is, en dat, krach-
tens die wet, het verstand de objecten der ervaring maakt. L
ja

jl
jl