HomeHet raadsel der ervaringPagina 15

JPEG (Deze pagina), 828.29 KB

TIFF (Deze pagina), 7.10 MB

PDF (Volledig document), 44.29 MB

l
’Y'
‘ 13
I les! Maar menig lofredenaar der ervaring vergeet misschien
l wat Kant voor alle eeuwen heeft vastgesteld, dat de
¢ ervaring zelve enkel door de werkzaamheid van den men-
schelijken geest bestaat.
Wat is ervaring? Wil ik haar zoo mager mogelijk
definieeren, dan moet ik toch altijd zeggen, dat zij meer
is dan een verloop van gewaarwordingen, dat zij de voor-
stelling der objecten onzer gewaarwordingen is. Bestond
er nu enkel een zelf aan den cameleon gelijk, een zelf,
‘ verstrooid en verloren in de veelheid zijner indrukken,
_ dan zou dit zelf geen begrip hebben van eenig ding, zelfs
niet van zijne eigene toestanden. Onze zinnelijke natuur,
welke bloote vatbaarheid voor indrukken is, kan ons
geen kennis van voorwerpen buiten ons, zelfs geen aan-
schouwingen, geen beelden van de dingen verschaffen.
Eenheid van aanschouwing, eenheid van beeldwordt
i slechts daardoor mogelijk, dat het ik den stempel zijner
L eenheid op een veelheid van elementen drukt.
' Een voorbeeld ter opheldering. Ik strijk met mijne hand
l ·over een meubel of laat mijn oog er over gaan. Ik betast
en bezie het van alle zijden. Krijg ik reeds daardoor eene
voorstelling, een beeld van het ding? Het is duidelijk,
dat het indrukken ontvangend bewustzijn tevens een ver- j
, bindend bewustzijn wezen moet, zal dat beeld tot stand l
komen. Verschillende indrukken van de verschillende ge-
A deelten van een ding afkomstig worden mij door mijne j
zinnen verschaft. Maar één ding kunnen die zinnen nooit l
geven: de verbinding der indrukken. Daartoe wordt onze
eigene werkzaamheid vereischt. »Wij kunnen, zegt Kant, l
s ons niets als in een object vereenigd voorstellen, tenzij
wij zelve die vereeniging hebben tot stand gebracht, en
"‘ van al onze ideeën is synthesis de eenige, welke niet van ' ¤
i buiten af in ons gewrocht kan zijn, maar door de han- Q
L
l