HomeHet raadsel der ervaringPagina 14

JPEG (Deze pagina), 783.37 KB

TIFF (Deze pagina), 7.10 MB

PDF (Volledig document), 44.29 MB

I ’Y'
I
12 ‘
blijvend en onveranderlijk ik te hebben aangewezen. Dit
is eene kolossale petitio principii, of, meer gemeenzaam E
uitgedrukt: het paard achter den wagen spannen. Na- ¢
tuurlijk betwijfel ik niet dat het verstand belichaamd is,
dat het in de stof en hare werkingen zijne physische
uitdrukking en keerzijde vindt, maar van zoodanige be-
lichaming, van die physische uitdrukking en keerzijde
zouden wij niets weten, indien niet het verstand de pri-
oriteit had.
Voorwaarde van alle kennis en ervaring, bron der `
mogelijkheid van alle verklaring, is het identisch ik: zelf _
onverklaarbaar. _
Ook aan den Darwinist, die meer dan natuurkundige,
die ontwerper van eene wereldbeschouwing, van een
stelsel van wijsbegeerte wil zijn, roept hier de wijsbe-
geerte het »binnen de grenzen !" toe. Indien het morgen
bewezen werd, dat de mensch in den loop der eeuwen ' *
is voortgesproten uit die visch zonder kop, welke Haeckel.
onzen eerwaardigen stamvader noemt, en dat de oorsprong
van alle geslachten der levende wezens ten slotte bij eene I
en dezelfde urbrei te zoeken is, dan zou het nog als een
paal boven water staan, dat het bewustzijn, hetwelk ons
_ menschen doet zijn, het identisch zelf, niet als gewrocht
van ontwikkeling verklaard kan worden, daar het inte- •
gendeel uitgangspunt, conditio sine qua non van alle
verklaring is.
Onze realistische eeuw is afkeerig van ijdele bespie­
gelingen. Zij vermaant den wijsgeer om op den vasten
bodem der werkelijkheid post te vatten en den droom te
laten varen, dat bij door apriorisch denken uit zijn brein I
de kennis van wat is en geschiedt, zou kunnen te voor- $6
schijn spinnen. Ook de wijsgeer, roept zij ons toe, ga
bij de ervaring ter school. Inderdaad een uitmuntende
ll
ni
l