HomeHet raadsel der ervaringPagina 11

JPEG (Deze pagina), 848.89 KB

TIFF (Deze pagina), 7.38 MB

PDF (Volledig document), 44.29 MB

" .
· 9
is den mensch uitsluitend als zinnelijk wezen eens in
oogenschouw te willen nemen. Niemand is in staat te
ç zeggen, wat gewaarwordingen voor een zoo beperkt wezen
I zijn. De eenige, die het zou kunnen ondervinden, is een
schepsel, dat, bloot zinnelijk zijnde,tot weten ongeschikt
is. Wij kunnen enkel onderzoeken, wat gewaarwordingen
i zijn voor een schepsel', dat niet uitsluitend zinnelijk,
maar tevens een denkend wezen is. Zoodanig wezen
nu heeft steeds bepaalde, met subject en object in
i’ verband gebrachte gewaarwordingen. Ze uit dien contekst,
waarin zij gekend worden, te willen losmaken en ze als
de echte werkelijkheid, als de bouwsteenen van de wereld
der ervaring aan te merken, is eene groote methodolo-
gische fout. Eene wijsbegeerte, welke leert, dat al onze
begrippen en al onze kundigheden enkel de uitkomst
Z van gewaarwordingen zijn, verstaat zich zelve niet. Zij
•‘*· laat het samengrijpend en begrijpend verstand, het alge-
meen en steeds identisch ik buiten rekening, zonder
hetwelk gewaarwordingen zelfs geen elementen van kennis
zouden zijn. In plaats van uit de zinnen het verstand ~
te willen afleiden, behoort men te erkennen, dat aan
het lager leven des geestes, aan zijn zinnelijk bestaan,
het hooger, het verstandelijk bestaan ten grondslag ligt. .
1 Velen oordeelen anders. Zij zeggen: onze begrippen ,
van de dingen danken wij aan een werktuigelijk verloop
van voorstellingen. Immers ieder ding is een bundel van j
mogelijke gewaarwordingen. Hier is vuur; dit beteekent:
, hier is gelegenheid tot bepaalde gewaarwordingen van i
gezicht, gevoel enz. Dikwijls zijn zekere gewaarwordingen j
in onze ondervinding gepaard gegaan; vandaar dat ten Q
slotte ééne uit de groep ons de aanwezige mogelijkheid
vi der overige verraadt en b.v. ons zien een voelen bij l
anticipatie is. De geest maakt niet zijne begrippen van '
è E