HomeHet karakter der onafhankelijke theologiePagina 58

JPEG (Deze pagina), 1.05 MB

TIFF (Deze pagina), 10.40 MB

PDF (Volledig document), 100.79 MB

wI`YI"` 4 3
al
è
:4
$1 . I
17
iets, dat geworden en gegroeid en de rijpe vrucht is eener
ontwikkeling van eeuwen.
Doch nu rijst de vraag: Is die idee gegrond? Mogen,
moeten wij haar bewaren, handhaven, als eene teedere plant
aankweeken, omdat zij eene waarheid is, in het wezen der
_ dingen en in de natuur van den menschelijken. geest geworteld, j
of moeten wij haar prijs geven als eene illusie? .
‘ Haar prijsgeven; prijsgeven wat in tijden van politieke minder-
jarigheid, ja, onder den smaad van het juk der vreemden, in
Duitschland het meest, maar ook in ons vaderland, het geloof
aan een hoogeren zedelijken band onder de zonen van hetzelfde
vaderland, ja, onder de volkeren van verschillenden stam en
nl taal heeft bewaard, het geloof aan een rijk des geestes dat,
Ti boven den strijd der partijen en het woelen der hartstochten, i j
_ de ware eenheid en de glorie van het menschelijk geslacht
l' uitmaakt? Prijsgeven datgene, waaraan zoo vele glorierijke ‘j
nationale herinneringen zich knoopen, en wat tot hiertoe voor
_ zoo velen een element van persoonlijke beschaving is geweest,
met dankbaarheid gewaardeerd?
O! het zou ons veel kosten. Maar toch, waarheid bovenal. i
, Indien dit denkbeeld van een band aller wetenschappen, van I
eene hoogere eenheid in de verscheidenheid der vakken eene j
illusie is, dan . . . ja, dan worde het offer gebracht, hoe j
smartelijk het ook zij. Maar wat zoud‘e deze illusie zijn? Hoe
ver zou zij reiken, die dwaling der eeuwen? De eneyclo­
pedische idee voor eene illusie te verklaren, het zoude niets
minder beteekenen, dan het voor eene illusie verklaren, dat i
er eene gemeenschappelijke menschelijke natuur is, en dat
deze natuur niet is stof, maar geest; eene illusie, dat er wetten
zijn voor het denken, het gewaarworden, het waarnemen, het
' oordeelen, wetten althans niet minder onverbrekelijk, laat mij ·
i liever zeggen, zekerder en meer onwederstaanbaar, dan die, _j
welke wij in de verschijnselen der zichtbare wereld meenen op
. ,_j, Kl