HomeHet karakter der onafhankelijke theologiePagina 23

JPEG (Deze pagina), 1.03 MB

TIFF (Deze pagina), 10.45 MB

PDF (Volledig document), 100.79 MB

,¤­~m..ei _ ­­ ..;;,;. ; ‘ ‘ ` ~ « »···" ïFäf‘~*~
14
21 ,
slechts een vorm voor het zedelijke en humane leven van .
volken, die op de lagere trappen van beschavingistaan? I
En te midden van de hoogst ontwikkelde volken een vorm
voor het zedelijke en humane leven van de minst bevoor-
rechte individuen? Dan wel, is de godsdienst in ’s menschen _
wezen gegrond, en dus een blijvende behoefte van de men- «
‘ schelijke natuur?
Bij de beantwoording van die vragen is de methode welke
men volgt van beslissenden invloed. Men kan met het
onderzoek naar den grond van de godsdienst beginnen, en
_ dan naar de uitkomst van dat onderzoek hare waarde be-
palen. Of men kan aan de overtuiging, die men van
yn de waarde der godsdienst heeft, een belangrijken invloed
V . toestaan op het onderzoek naar den grond van de godsdienst. l
, Met andere woorden: het onderzoek naar den grond van de
godsdienst kan bezieling en richting ontvangen uit de psycho- l
logisch­critisch ontlede en gewaardeerde ervaring van eigen
godsdienstig leven in den onderzoeker, of, dat onderzoek ”
n kan buiten den invloed van dergelijken persoonlijken toestand l
worden ondernomen. ln het laatste geval. kan met gewich­ E
tige redenen de overtuiging worden gestaafd, dat de gods-
l dienstigheid een vrucht is van de fantasie, wanneer deze
aan de macht van vreesaehtigheid en van onkunde of aan. . l
de macht van ziekelijke gevoelsstemmingen onderworpen is. 1
In het eerste geval, mengt het gevoel van de waarde der j
godsdienst zich zoo krachtig in het onderzoek naar den 1
. grond van de godsdienst, dat de uitkomst grootendeels door
‘ die religieuze gemoedsstemming wordt bepaald. Ik zeg: j
grootendeels en niet: volkomen. Want in de ontwikkeling '
en handhaving van het oordeel, dat de godsdienst een lj
` - anderen wezenlijken grond in de mensehelijke natuur moet l
X hebben, dan alleen vervverpelijke en bij toenemende ont-
j