HomeDogmatiek en cultuurPagina 7

JPEG (Deze pagina), 842.65 KB

TIFF (Deze pagina), 8.28 MB

PDF (Volledig document), 27.02 MB

X l
|
l
l .
ê .
l
2
Zijn hand; met den aandrift en de inperking beide, die door
ë dit begrip gegeven zijn.
Doch aldus worden wij binnengevoerd in het terrein der
dogmatiek. De groote oorlog kan ons èn de noodzaak èn
de alom~aanwezigheid van `dogmatisch bezit tot bewustzijn
l brengen.
Q
ä lets nieuws doet hij daarmede niet. Alleen met vergroo~
tingen, als een projectie~lantaarn werpt, toont hij, wat onze
dagen reeds droegen vóór en zonder hem. De tijden waren
Z voor dogmatischen arbeid reeds gunstig. Want het geestelijke
had met geweld zich reeds naar voren, naar boven ge~
wrongen,
ë Een vorige generatie mocht zich nog vleien, dat alomvat~
j tende wereldverklaring gelukken zou, ook als alleen met het
meetbare, tastbare, controleerbare werd gerekend. Het ideaal
van Auguste Comte moest bekoren: dat na uitscheiding van
? alle theologie en alle metaphysica de uiteenlegging van het
ï àl zou slagen, natuurlijk en nwetenschappelijk." Het zou alles
dan doorzichtig zijn en bewijsbaar tevens; voor onklaarheid
noch twisting bleef plaats. Ook wat tot heden zich aan
,,verklaring" had ontworsteld, zou moeten bukken. De wereld
van geweten en zedelijk besef en verantwoordelijkheid en
berouw; de wereld van vrijheid naast die der causaliteit; de
wereld van de normen naast die van de wetten. Haar ver-
klaring zou slechts zijn gelukt, wanneer inderdaad alle factoren
zouden ontdekt zijn en geen onverklaarbaar overschot moest
*4 worden erkend; wanneer, als het àl ontdekt was, er niets
theologisch noch metaphysisch zou zijn ontdekt. Naar het
··*‘f woord van Baco: ,,vere scire est per causas scire"; maar
dan zóó verstaan, dat al deze ,,causae" controleerbaar waren.
De illusie is illusie gebleken. Wij staan thans middenin het ,
besef van de onmogelijkheid dezer methode.Door allerlei oorzaak. i
jg ­ 5 -
e J
2