HomeEen drietal lezingen in Amerika gehoudenPagina 40

JPEG (Deze pagina), 1.03 MB

TIFF (Deze pagina), 8.55 MB

PDF (Volledig document), 47.59 MB

Qi genoemd. Wij huiveren bij den aanblik van een Griekschen tempel,
Qi evenals van een middeleeuwsche Cathedraal, ofschoon beide wat
. .., j, het geestelijk beginsel betreft aan elkaar tegenovergesteld zijn. Maar
dat doen wij niet tegenover een Renaissance bouwwerk, en zeker niet
voor een dienovereenkomstig bouwwerk uit den tegenwoordigen
tijd. Ik geloof dat deze beide gevoelens het best kunnen worden ver~
V? klaard door te onderscheiden tusschen de eigenschappen ,,schoon"
en ,,verheven", zooals dit reeds door Schopenhauer als volgt is ge~
daan: ,,Bij het schoone heeft het zuivere erkennen de overhand, bij
het verhevene is die toestand van het zuivere erkennen verkregen
door een bewust en geweldadig losrukken, van de als ongunstig er~
; kende betrekking van hetzelfde voorwerp tot den wil, door een vrij,
, door bewustzijn begeleid verheffen boven den wil, en de tot dezen i
zich verhoudende erkenning."
De klassieke en middeleeuwsche architektuur bereiken het ver~
hevene, terwijl de Renaissance bij het schoone bleef staan.
En nu is, om tot het verhevene te kunnen naderen juist die gees~
telijke stuwkracht noodig, waarvan ik in den aanvang sprak. Dit
was immers in den klassieken tijd het geestelijk dogma evenals in
_ den Midcleleeuwschen, terwijl de Renaissance als geestelijke bewe~
ging juist een reactie tegen een dergelijke opvatting beteekende,
zooals door mij in de voordracht ,,Kunst en Maatschappij" nader is
3 uiteengezet. 4
En nu is het zeer eigenaardig om op te merken dat, wat de bouw~
, kunst betreft, juist het zuivere constructieve beginsel van Grieken
en Middeleeuwers tot een verheven bouwkunst heeft geleid, terwijl
de Renaissance, die dat beginsel prijs gaf, niet verder dan tot het
1 schoone vermocht te naderen. Deze beschouwingen gelden trou-
I wens ook voor de andere kunsten.
J Is een epos, dat daarom ook alleen kan ontstaan in een tijdperk l
van algemeene schoonheid, niet verheven, terwijl een lyrisch ge~ L
t dicht slechts schoon kan zijn? Is een muurschildering die een monu~
jj " · mentaal gebouw versiert, niet verheven, terwijl een schilderij slechts
;":· Y de schoonheid kan benaderen? En worden in de natuur zelf niet
jl ‘ dezelfde eigenschappen van schoonheid en verhevenheid gevonden?
I' Zoo biedt bijvoorbeeld de Niagara een verheven aanblik; ver~
` houdt zich vrouwelijke tegenover mannelijke schoonheid, als de
I schoonheid zonder meer, tot de schoonheid die verheven is, en is er
1 zelfs een verhevenheid van afstanden en afmetingen, van het afgron~
dige van den nacht en van den dood.
xl De Renaissance beteekent dus een verslapping der architektuur
‘ _ E
E l
l
72,
l ,
" ,, _ ­ .‘. ;» I · ` · àql-j­•:3$«;,v>p.;_;{;;; 5, ·i­·v­­r¤·*'¤•#Lvr{V¤_;·~'g`f ïjviy-#y:¤{=~*_;·2; wj: ‘^-velg;·§4g_jfi5'¥Q{•Ig,L¥ë$'äQ *áGï`T’*·:""T"f 'v` - ·' Y~·" · " Y·° /,- r‘ gl "Jfv lu "` ""_ JH L. l E '.' U" *"*` 4* > ·Y ' > hv l ( A Y l ä