HomeEen drietal lezingen in Amerika gehoudenPagina 24

JPEG (Deze pagina), 1.03 MB

TIFF (Deze pagina), 8.43 MB

PDF (Volledig document), 47.59 MB

.;g* K WW >`'YV y U ` " ` v­"·=""""
haar oneindige volheid, toch in haar motieven zeer spaarzaam is,
evenals een voortdurende herhaling harer grondvormen zich ver-
toont, evenals deze grondvormen volgens de bestaansvoorwaarden
der verschillende schepselen, duizendvoudig veranderd, ten deele
verkort of verlengd, ten deele geheel vervormd, in andere slechts als
aanduiding tevoorschijn treden: evenals de natuur haar ontwikke-
, lingsgeschiedenis heeft, binnen welke oude motieven bij elke vervor-
ming weder doorschemeren, zoo liggen ook aan de kunst slechts
weinige normale vormen en typen ten grondslag, die van de aller-
oudste traditie afstammen, maar toch bij hun herhaalde verschijning
een oneindige veelvuldigheid vertoonen en die, evenals die natuur-
typen, hun geschiedenis hebben. Niets is daarbij zuivere willekeur,
maar alles door omstandigheden en verhoudingen bepaald!" Het is .
deze laatste zin, waarop ik bepaaldelijk de aandacht zou willen ves-
tigen, omdat evenals de natuur ook alle menschelijke instellingen
aan wetten zijn onderworpen.
i De mensch zelf heeft immers reeds de noodzakelijkheid van orga-
: nisatie gevoeld, omdat alleen door organisatie een bestaanseenheid
mogelijk is, omdat alleen daardoor iets van algemeene waarde kon
worden bereikt. En nu aarzel ik niet ook bij het scheppen van kunst-
werken de dienovereenkomstige parallel te trekken en te beweren,
dat ook daarbij niets door willekeur mag ontstaan. ‘
Dit beteekent praktisch-aesthetisch, dat, evenals aan de vormen
in de natuur mathematische wetten ten grondslag liggen, ook dat
zelfde met een kunstwerk het geval moet zijn.
Ik behoef te dien opzichte slechts te herinneren aan den steriome-
g. trischen ellipsoïden vorm der hemellichamen en aan het zuiver geo-
metrisch beloop hunner banen, aan de vormen van planten, bloe-
men en verschillende dieren, met de plaatsing hunner verschillende
onderdeelen volgens zuiver geometrische figuren, aan de kristallen
met hun volmaakt zuiver stereometrische vormen, zoo zelfs dat
sommige modifïcatiën daarvan, let wel, aan de grondvormen van
* den ïviothiscläenlstijl dïenddenken; en ten slotte aan de bewonderens-
,_. » waar ige ste se matig ei der lagere dier- en lantsoorten, in den
laatsten tijd door het Mikroskoop te onzer keiïnis gebracht, en die
D ik zelf heb gebruikt als motief, om een serie ornamentvormen te ont-
werpen.
K En wanneer zelfs in de meest verheven beteekenis gesproken
wordt over den ,,bouw" van het heelal, dan moest het den mensch
toch duidelijk worden, dat het niet mogelijk is zijn architekturale
werken zonder wetten te maken. En dat kan ook niet, omdat zonder
i, [ l 8
7
- l
L li E
» f i Y _
üïï “""?~‘1"~"" ` = ’ ·· ·* °""Q‘ï"f""’ï’·‘?¥"·T?`^""ï"Y"*’$*"’·ïiC"""~» ‘£F "‘:‘rl2;·l?ë­!.“'ä‘¢'!'$-«.ï?§'=Y’§{ ` Wï" ""'f’T""` " .·ä§ '§""’Z'Z ~"`~';‘ " · ~ · j' `ï.:."’ "’ ' s -‘*ïYf‘à CLC "ï«"`«·«"" ‘·­·~ ·~~¤~·~· ."~··· ' ' _