HomeVan burgerlijke staathuishoudkunde tot proletarische maatschappijleerPagina 7

JPEG (Deze pagina), 1.06 MB

TIFF (Deze pagina), 7.61 MB

PDF (Volledig document), 37.87 MB

. I 5
· A en kunst, hoewel gedetermineerd door de economische verhoudingen,
geen overwegend utilitair karakter, in den zin van de moderne
biologie. Grootendeels buiten den directen invloed van het klasse-
` belang en elk primair economisch belang om, wordt het voelen en
denken der menschen tot die ideologieën gebracht. En waar ideolo-
gieën als moraal, recht en wetenschap, volgens het Marxisme, wel
. zoo’n in hoofdzaak utilitair karakter hebben, daar wordt aan het
’ s o c i a a l utilitaire de noodige aandacht geschonken, dus niet
l alleen het directe materieele eigenbelang, maar het ideologisch, o.a.
j r altruïstisch gekleurde k l a s s e belang in aanmerking genomen, dat
‘ · bij een opkomende en in bloei verkeerende klasse m. i. samenvalt met
het gemeenschapsbelang. En daar wordt tevens erkend, dat ideolo-
gische neigingen tot zekere hoogte zelfdoel worden, dat er bijv. niet
. alleen moreele neigingen zijn, die om zichzelf bevredigd worden, maar
dat er ook een zelfstandig geworden wetenschappelijke hartstocht is
en dat allerlei personen met sterke ideologische neigingen niet alleen
g hun directe persoonlijke materieele belangen, maar zelfs hun eigen
klassebelang ten offer brengen aan een andere opkomende klasse. Dan ­
` heeft men bij de economische gedetermineerdheid van de wetenschap .
` nog te bedenken, dat telkens een b e p a a l d i n d i v i d u en wel
een altijd, wat intellect en meestal ook wat sociaal voelen betreft, u i t -
j z o n d e r i n g s i n d i v i d u wetenschappelijk reageert op de
­ economische verhoudingen. Van deze reactie is dus de uitkomst mede
bepaald door de zoo belangrijke individueele aanleg- en ontwikkelings- i
` verschillen. Een sterke zelfstandige wetensdrang kan tot een theore-
tische reactie op de, meestal door de economische verhoudingen naar
voren komende, feiten en problemen leiden, waarbij, uit de verschil- ·
len-de oplossingsmogelijkheden een keuze wordt gedaan, die min of
_ meer los staat van het maatschappelijke milieu en zijn ontwikkeling en _
` er zelfs op vooruitloopt. Maar in het algemeen zal, doordat de groote
' persoonlijkheden, die de theorieën maken, de economische en ideolo-
gisohe behoeften van hun maatschappij zeer sterk beseffen, doordat de
theorieën, zooals Windelband schreef, als de spiegel en de neerslag van l '
het leven kunnen worden beschouwd, die afwijking meestal zeer gering
zijn en het verband, vooral bij het al dan niet aanvaarden van de
· nieuwe opvattingen door den g e m i d d e l d e n theoreticus en de
groote massa, spoedig worden hersteld en is in elk geval de maat-
schappelijke invloed van de theorie toch economisch gedetermineerd.
De economische gedetermineerdheid van de ideologieën in het
l _ algemeen beteekent ook niet, dat bijv. van e l k e wetenschappelijke
de t a i l theorie een economische determinante kan worden aangewezen
en zelfs niet, dat a l l e t a k k e n van wetenschap grootendeels direct