HomeEene rede over nationale educatie beschouwd als nationale plichtPagina 9

JPEG (Deze pagina), 847.22 KB

TIFF (Deze pagina), 7.76 MB

PDF (Volledig document), 11.17 MB

5
orgelspelen, bedienen bh doopen en trouwen en grafdelven, nog
het ambt van schoolmeester waarnam, en de kinderen onderwees
in het lezen, schrhven en rekenen. Dit is het begin van onze
scholen en schoolmeesters; in Duitschland werd dat luttel nog
weggeveegd door den dertigjarigen oorlog.
Toen in de achttiende eeuw de volken wat adem begonnen te
halen en rond te küken, was de toestand van onderwijs bij de ge-
ringe en middelklassen in Duitschland beklagenswaardig. Er be-
stonden kerkscholen, stadsscholen en bijzondere scholen, hier en daar
verstrooid, weinige goede, eenige middelmatige en meest slechte;
maar de machinerie om aan ieder kind in het land goed onder-
wijs te geven, daaraan werd zelfs niet eens gedacht. Het was
mijn >>Atavus", het was de oude Basedow, die honderd jaar geleden
de eerste krijgsroep voor Nationale Educatie in Duitschland liet
weêrgalmen! Het zoude te veel tijd nemen als ik beproeven wilde
eene levensschets van hein te geven (ik heb die schets laatstelijk
I Il geschreven voor de >>Deutsche Biogrrg2hie", door de Beijersche Re-
«··’ gering uitgegeven).
Basedow’s leven was een bond leven, zooals het leven van alle
ware Reformatoren zeker is te zgn. Misschien wilde hij te veel en
was, hij zijn tijd te ver vooruit. Maar wat zhne zwakke of sterke
_ zijden ook mogen zün geweest, dit éóne groote beginsel stelde hij
vast en het bleef sedert dien tüd vastgehecht in het Duitsche hart,
dat Nationale educatie een heilige plicht is, en dat Nationale educatie
overtelaten aan toeval, de herlc of liefdadigheid, eene nationale zonde
kan genoemd worden. j
De overtuiging hiervan bleef ingegraven in den Duitschen geest,
zelfs in de dagen van onze grootste politieke degradatie. En aan
· deze overtuiging heeft Duitschland te danken wat het is, zelfs zijn
bestaan onder de volken van Europa.
Een ander principe, hetwelk van zelf volgt, zoodra het eerste prin-
cipe is aangenomen, is dit: dat in Nationale Scholen, in scholen
onderhouden door de Natie in het algemeen, men slechts dat mag
onderwijzen, waarover men het allen eens is, dus wanneer kin-
deren tot verschillende secten behooren, men geene theologie mag
onderwijzen. Hoe onwederlegbaar dat argument ook ware, de op-
positie welke het in het leven riep, was verschrikkelük. Basedow
- dacht eerst dat hh eene soort van verdunde Religie konde tot stand
brengen, welke geene beleediging zoude geven aan een enkel der
christelijke secten, zelfs niet aan Joden en Mahomedanen, maar
natuurlijk bedroeg hij zich daarin. Hu bezat een diep, religieus
gevoel, maar Nationale Educatie was zulk eene heerschende passie