HomeGodsdienst en zedelijk levenPagina 51

JPEG (Deze pagina), 590.45 KB

TIFF (Deze pagina), 5.49 MB

PDF (Volledig document), 30.54 MB

l
43
lijk opnieuw voor dien Baal de knieën gebogen. Het begin-
; sel der gewetensvrijheid scheen haar in zijn vollen omvang
te machtig te zijn: om het meester te blijven, beperkte zij
I het in zijne werking binnen de grenzen van een officieel
geloofsstelsel. Maar het menschelijke in den mensch laat zich
door geen enkele macht vernietigen, al laat het zich eeuwen
lang door velerlei machten onderdrukken. Eenmaal ontwaakt
werkt het en doet het zich gelden, soms met meer dan
à geweldige kracht. Dit is nog voor het einde der XVIII eeuw
l; gebleken in de Fransche Revolutie ­ eene omwenteling,
j wier lichtzijde hierin bestond, dat zij uitdrukking gaf aan
een nieuwe, gevestigde overtuiging. Het stelsel van gezag
vond geenen steun meer in het bewustzijn van het beschaafd
Europa. Daar was nu eene behoefte aan zelfstandigheid ont-
_ U staan, die smachtte naar bevrediging en zich door het oude i
absolutisme niet liet bedwingen. Wel liet hare bevrediging
vooreerst nog veel te wenschen over; wel bleef er, in l
I weerwil van den uitgeroepen dag der vrijheid, nog een ‘
l nevel van het oude gezag op de samenleving rusten: maar
l de rechten van den mensch, eenmaal in het algemeen
uitgesproken, hielden niet op telkens weer besproken te
worden; onder den voortdurenden druk werden ze steeds
dieper gevoeld en beter begrepen, totdat - in 1848 -­ de
. geest van den nieuwsten tijd zich deed kennen als in het .
i j bijzonder gericht op verheffing van den individu. Nu kwam er in
Z de onderlinge verhouding der menschen allerwegen verande-
ring. Het onderscheid van rang en stand verloor veel van ,
l
'