HomeDe zedelijke beteekenis van het socialismePagina 14

JPEG (Deze pagina), 1.05 MB

TIFF (Deze pagina), 8.03 MB

PDF (Volledig document), 17.01 MB

P
ä
_ F
voor velen, geen kunst als ziekelijke nabloei van een ten grave
neigende beschaving, maar een kunst die hare wortels heeft in een §
gezond maatschappelijk leven. Dit is waarlijk voor wie in deze wereld
geen ideaal vond, dat aan zijn leven inhoud gaf en hooge wijding,
dit is voor wie zoo dreigt onder te gaan, een redding. Waarlijk aan
velen geschiedt het wonder van den verlamde, die zijn beddeken I
opnam en wandelde. Niet weinigen zijn het, èn onder de arbeiders, i
die dreigden te versuffen onder hun toestand, èn onder de bourgeoisie,
die geen levensdoel meer hadden, wier leven nieuwen gloed en nieuwe
kracht ontvangen heeft.
i Natuurlijk ­- overal wordt gezondigd ­- maar de feiten zijn er ten
bewijze dat in die kringen die door de arbeidersbeweging zijn aan-
geraakt, het moreele peil gestegen is, dat daar het leven hooger
wordt gezien dan waar men van zijn licht de oogen heeft afgewend
en geen vasten steun meer vond in zijn godsdienst.
Zoo meen ik te mogen zeggen, dat de socialistische beweging,
_ zooals wij haar zien in onze wereld, ondanks haar zonden en gebreken,
ondanks haar schaduwzijden, die zij als al het menschelijke natuur-
·. lijk heeft, een zegen is voor onze maatschappij, een zegen voor hen
allereerst, die er onmiddellijk in betrokken zijn, en zegen ook voor
die kringen, die ver van haar afstaan maar zich aan haar reinigenden
invloed niet kunnen onttrekken.
{ Maar daarbij blijft het niet.
De beweging heeft, gelijk wij zagen een doel: de socialistische maat- ­
schappij, gegrond op het maatschappelijk bezit van grond en pro-
ductiemiddelen. .
Al kennen wij die maatschappij, gelijk ik zeide, niet in bijzonder-
heden, toch kunnen wij reeds nu wel nagaan enkele van de groote
< zegeningen die zij zal uitstorten over het menschelijk geslacht.
En dan lijkt mij dit een van de beste dingen, dat dan zalverdwenen
g zyn de gruwel a'erhnia’z:,ge eevzenrrerzlie mel /zaa¢’jez¢n¢nerlz])êen nasleep.
Ik kan hierover kort zijn. Met opzet heb ik mij wat sterk uitgedrukt,
omdat ik in tegenstelling met de zegeningen die door onvervalschte "
liberalen worden toegeschreven aan de vrije concurrentie, zoo duidelijk
g mogelijk wilde doen uitkomen, dat ik het daarmee volslagen oneens
ï ben en, hoewel natuurlijk niet blind voor de geweldige energie, I;.
t waartoe ze sommigen heeft opgewekt, van oordeel ben, dat het
, huidige concurrentiestelsel zoo vernielend werkt als eenig ding ter
‘ wereld maar werken kan.
Vernielend allereerst voor het stoffelijk leven van hen, die er onmid-
dellijk bij betrokken zijn. Ik behoef eruten bewijze daarvan slechts `
l aan te herinneren, dat de concurreerende patroons, om den strijd
met succes te voeren, gedwongen zijn, de productiekosten zoo laag
mogelijk te houden, waaruit volgt dat ze de neiging hebben om de
loonen te drukken, dat ze ’t liefst de goedkoopste werkkrachten
willen hebben, vrouwen en kinderen. Teekenend is in dit opzicht
de petitie der Leidsche fabrikanten van 1863, waarin zij verzoeken
F . 0
· A
lf?
V-,. _.., ,,,__;;;_._,,s;,_ N ..,_ ._. ....y - ff .‘`, nl "‘ f~­-M--;· al ..<l r ..·..