HomeChristendom en dogmaPagina 31

JPEG (Deze pagina), 765.52 KB

TIFF (Deze pagina), 6.98 MB

PDF (Volledig document), 36.76 MB

.
er zich niet licht in vergissen kan. Er is geen uitgebreide,
methodische, voorafgaande studie, er zijn geen breede
inleidingen noodig om den weg te vinden. Wie een frisschen
blik heeft op het leven, en waar gevoel voor het werkelijk groote
moet het kunnen voelen, moet het kunnen onderscheiden
onder tijdelijke omhullingen." (bl. Q.)
De geschiedenis is ook niet voldoende: ,,Absolute oordeelen
kunnen we in de geschiedenis niet vellen . .. De ge-
schiedenis kan ons alleen zeggen, hoe het geweest is, en,
waar we het gebeurde toelichten, samenvatten en beoor-
deelen, mogen we ons niet aanmatigen, volstrekte waar-
deeringen te kunnen abstraheeren als resultaten van uitsluitend
gechiedkundige beschouwingen. Zulke geeft om alleen het
innerlijke bewustzijn en de wil; zij zijn een subjectieve
daad." (bl. ll.)
Wat echter de geschiedenis veronderstelt en versterkt,
wat de subjectieve daad tot zedelzjke en religiease waarheid
maakt, is, ook volgens Harnack, het geweten, al gebruikt
hij dien term niet. Hij is immers overtuigd, dat Augustinus
gelijk heeft als hij zegt: Ons hart is steeds onrustig totdat
het ruste in God. (blz. 6.) Wie dat hartestreven naar God
__ levendig voelt en zich er door laat leiden, (m. a. w. wie
naar de stem des gewetens luistert) moet waren godsdienst
vinden. Het algemeene, het ééne in allen godsdienst, dat
dus volgens Harnack geen abstractie is, maar werkelijkheid,
werkelijke gewetensdrang naar een werkelijken God, mag (
niet door bespiegeling beoordeeld worden (blz. 5.) En met
recht. Voor bespiegeling geldt het ,,Latet dolus in genera-
libus."lnalgemeenebegrippen(doorbespiegelinggevonden)ligt
de dwaling van een sophisme verborgen. Maar hij is door
waarneming tot de overtuiging gekomen, dat er in iederen
godsdienst ,,iets algemeens is, dat zich uit den toestand
van verdeeldheid en onduidelijkheid in den loop der tijden
heeft opgewerkt tot eenheid en klaarheid". (blz. 6.)
Het algemeene begrip van godsdienst, dat ik omschreef,
heb ik ook niet door bespiegeling gevonden. lk behoefde
1