HomeDe ontwikkeling der denkbeelden op sociaal gebied (1898-1923)Pagina 8

JPEG (Deze pagina), 885.44 KB

TIFF (Deze pagina), 7.80 MB

PDF (Volledig document), 30.62 MB

. . iii; larger ;»>e=«a<;;gJ_ï·-;,;,,.azl,_>.e,.:,­L,.£l,;,.._.,._,à...,___..._____?. K
r
6 DE oeeouw
schap aan enkele leiders de beschikking over kapitaal en econ‘o-
äi mische macht, zooals zon­der d.ie constructie slechts bij een
dictatuur mogelijk zou zijn.
Uit de bankwereld, die de bron is, waar·uit aan het opbloeiende
economische leven het onmisbare kapitaal toevloeide en die -
tevens een machtig middel is om den samenhang tussc·hen de
verschillende takken van volkswelvaart te verzekeren, kan de
met rassche schreden toenemende concentratie met enkele voor-
beelden het best worden toegelicht. Weliswaar klom ·het aantal .
banken en credietinstellingen in N·ederland van 119 in 1900 tot
547 in 1920, maar de concen·tratie onder de vleugels van enkele -
grootere banken ging n·og in heel wat sneller tempo dan het
ontstaan van nieuwe kleine ban`kins­tellingen. De 5 grootste
banken beschikten in 1900 over een kapitaal van 130 millioen; _
in 1920 was het gezamenlijk kapitaal van die banken en de
daaraan toevertrouwde gelden gestegen tot ruim 2 milliard. Het
sterkste voorbeeld van concentratie levert in dat tijdvak de
Rotterdamsche Bankvereeniging. Het beschikbare kapitaal van
de Rotterdamsche Bank was in 1900 17 millioen; de Rotterdam-
sche Bankvereeniging, waarin die Bank met verschillende kleinere
banken sinds 1911 is opgelost, had in 1920 de beschikking over
meer dan M2 milliard.
Organisatie der arbeiders. ­- De toenemende organisatie, die
het moderne economische leven karakteriseert, is ook een ken-
merk van het sociale leven. Daar is de organisatie van de
arbeiders aan die van de ondernem-ers voorafgegaan en het was
juist het gemeenschappelijk oprukken der arbeiders, dat de
patroons dwong daartegenover een eenheidsfront te vormen. De ‘
ongeorganiseerde arbeider is vrijwel overgeleverd aan zijn werk-
gever; de nood van zijn gezin dwingt hem na enkele dagen tot
toegeven. Georganiseerd bleek hij echter herhaaldelijk in staat
den strij-d geruimen tijd vol te houden en, wanneer de conjunc-
tuur hem gunstig gezind was, zelts de overwinning weg te
dragen. Slechts bittere noodzaak brengt de ondernemers, die
van huis uit concurrenten zijn, bijeen.
Het aantal in vakbonden georganiseerde arbeiders in ons land
wordt door van den Tempel voor 1896 geschat op 30000. Reeds