HomeMr. G. Groen van Prinsterer en zijne leerPagina 83

JPEG (Deze pagina), 651.19 KB

TIFF (Deze pagina), 6.78 MB

PDF (Volledig document), 61.49 MB

77
Zulke gevolgen konden niet worden verkregen zonder mede-
werking van nationalen aanleg; - doch moesten dezen op
hunne beurt ten diepste wijzigen en plooijen (l). In den Ko-
ning leerde de Franschman den almagtigen vertegenwoordiger
zien der nationale eenheid, en zijn gevoel vloog hem te ge-
moet, als hij, door de Kerk, eene andere eenheid, gesteund, den
` trotschen Adel brak of onderwierp. Ende Protestantsche beweging ,
A welke, zoo als bekend is, juist in dien Adel een magtigen bond-
genoot had, was bij de meerderheid des volks gehaat, omdat het
evenzeer daarin misdaad jegens de kerk, als scheuring van Frank-
rijk aanschouwde (2). De Staatkunde, welke den Bartholomeus-
nacht, de herroeping van het ediet van Nantes, den oorlog der
Cevennes uitbroeide, was in Frankrijkipojaizlair. Dit zegt alles.
Maar, gelijk het volksgevoel der koninklijke magt te hulp
kwam, zoo werd het ook door de oefening dier niagt geleid en
gewijzigd. Frankrijk gewende zich alles van den Vorst te verwach-
ten en te ontvangen. Het zag steeds opwaarts, en steunde niet,
zoo als Engeland, op zich zell`. De individneele zelfstandigheid,
zonder welke noch welvaart noch beschaving mogelijk is, werd
verzwakt. Meende niet reeds HENRI III, dat het regt om te
orbeiden door den Koning verleend moest worden? En be-
dreigde niet Louis XIV, in het bedwelmend gevoel zijner al-
magt, straffen tegen de bijzondere liefdadiglieid, omdat de Ko-
ning, en niemand anders, beschermer der arme menschen moest
_ zijn? Is het wonder, dat de aandrijvende prikkel den enkeling
of verliet, en van buiten komen moest? Waar de regering krach-
tig was, zoo als in den besten tijd van Louis XIV, verkreeg
zij daarom van de natie het ongeloofelijke; - waar zij zwak
werd, verzonk het volk in slapheid en dotïen sleur.
I (1) De verandering van denkwijze der bourgeoisie is in haar begin zeer
juist opgemerkt door Tunanuv, t. a. p., I. pag. ‘l()‘2 en volgg. Minder
.·. vrijheid, meer centraal gezag, werd de wenscli.
(2) » Une foi, une loi, un roi "