HomeMr. G. Groen van Prinsterer en zijne leerPagina 18

JPEG (Deze pagina), 685.12 KB

TIFF (Deze pagina), 6.72 MB

PDF (Volledig document), 61.49 MB

1
12 _
I zoo bestond toeh, zal 111011 zegge11, een tijdperk va11 overgang uit
E het oude tot het 11ieuw0, hetwelk zich moeijelijk üllCll3l`S Cltlll
door de aanneining va11 dat regt va11 vrij onderzoek laat r0gt­
g vaardigen. En, zoo het eenmaal gel1ez1gd is, inet welk regt
i zal n1e11 het {till] volgende g0sla0l1t011 ontzeggen? Wanneer de
llCl`V0l`l”tlCl`S onderzocht Cl'] overdaeht l10bbe11 zooveel en zoolang
tot vestiging hunner overtuiging noodig scheen, zal 1110n ande-
FCI] zo11der willekeur beperken, tot hetgeen gene als de gl`GIlZCl'l j
Vüll llllll onderzoek mogten gesteld hebben? Wat ook de Re-
l`0l`m21l;0l“Gl1 en Godgeleerden daarvan gezegd hebben, het feit l
staat vast, dat zij van een regt hebben gebruik gemaakt, 't geen
* door /l6/L inoeijelijk kende beperkt worde11. Onderzoek laat zich,
lj 0011111aal aangevangen, niet bepale11. llet is, 11it Zl_jl'lOl1 aard,
l onbeperkt. Beperkt onderzioek is even zulk 0011 ending, als bijv.
geloovige of ongeloovige kritiek. De büvoeging vernietigt de
hoofdzaak. Het sel1ij11t 11iet overbodig hier de waarschuwing
bij te voege11, dat de l”lCI'V0l`l]1GllCl€ beweging der XVl° eeuw
niet geheel 011 al opgesloten is i11 de godgeleerde stelsels dier
dagen of va11 lateren tijd. llet vrij gebruik Vïlll het regt Vtlll
omlerzoek was dus de OllllllSlJi`ll’C voorwaarde der ll6I'V0l`ll]lIlg,
al 111ogt 0011 Luriinn i11 lateren tijd, door theologischen twist
geprangd, het verstand » de hoer des duivels" HOCINGII.
. De vraag, of de vrijheid beginsel en oorzaa/1 is geweest
l der Kerkhervoriniiig, da11 wel uitvloeisel 011 gevolg, is, wat
het regt tot onderzoek betreft, 111i11 belangrijk (1). In beide
gevallen to0l1 is dat regt ev011 zeker. De eerste opvatting i
komt mij eehter voor de ware te zijn; -­ zoo 1nen slechts ‘
i11 het oog h011dt, welke vrijheid de Hervorming vooral be-
doelde. Ilet was cle erg/1eid in en door het geloof, mel
tewnzgeleslelliizg van mensclzelglre lnzeltlngezz. Niet genoegzaam te
l10bbe11 ingezien, dat dit groote beginsel evenzeer volle vrijheid
van onderzoek met zicl1 voerde, als ook politisehe vrijlieid lCll
(I) Lellerbozle, 7 Ort. 1853, ne. 40.
1
li
te 1 H