HomeHoe redden wij Europa?Pagina 14

JPEG (Deze pagina), 636.70 KB

TIFF (Deze pagina), 4.52 MB

PDF (Volledig document), 97.07 MB

4 HOE REDDEN WI] EUROPA. C| , [j
_
De oorlog bracht in elk land een herleving van de g«
primitieve sociale instinkten. Wij waren allen in gevaar. e1
Gedurende vele jaren voelden wij, als de oorspronke-
lijke ,,clan” of stam moet gevoeld hebben in zijn sx
onrustig leven van aanhoudende bedreiging en gemeen- te
schappelijke ambities. De klassenstrijd was onderdrukt te
en de strijd der partijen geschorst. _ te
Zelfs voor industriëele doeleinden binnenslands h·
deed de Engelsche natie een doorloopend beroep op b‘
het motief van belangeloozen dienst en dat motief w
werkte te midden van de grauwe omgeving der ka- ge
pitalistische massa­productie in de munitie- en andere d«
fabrieken. Zij die in het leger opgenomen werden,
waren vier jaren lang vrijgesteld van de gewone di
werking van ekonomische beweegkrachten. Zij han- ki
delden in dit reusachtig oorlogsbedrijf zooals primi- ar
tieve volkeren handelen in de gewone levensroutine. ,,]
Zij handelden onder den toover van vaderlandschen Q tr,
plicht en bewezen dat het diepste in onze mensche- j nz
lijke natuur niet het concurrentie-, maar het maat- m
schappelijk en coöperatief instinkt is. De gemiddelde A oj
mensch wordt in een kapitalistische maatschappij, j er
door al zijn herders en meesters geleerd, dat de hoop g m
op profijt, hetzij in den vorm van winsten of van i ge
salaris, de eenige effectieve prikkel om zich in te t D
spannen is. En zoo is het onder het kapitalistisch i ds
systeem. Maar toch werd er in het gemoed van die jl zi
millioenen menschen iets wakker, dat hen er toe m
‘ dreef, onder de aansporing van een instinkt van wi
socialen dienst, gevaren en ontberingen te trotseeren, ij<
die heel weinigen zouden willen verduren zelfs voor sc
onbeperkte winst. Velen van dezen moet het kapitalis- he
tisch systeem, met zijn sterk-egoïstische motieven, st«
ofschoon zij er zich niet ten volle bewust van waren, he
min of meer onsamenhangend, onredelijk, onecht toe- hi
. . en is ... r