HomeGedenkschriften van Generaal von Moltke 1877-1916Pagina 38

JPEG (Deze pagina), 556.33 KB

TIFF (Deze pagina), 4.37 MB

PDF (Volledig document), 24.47 MB

l
‘ 37
l rijke werkzaamheden in het belang van het leger
bleef vervullen.
~ Op 3 November 1914 werd de benoeming van
/: generaal von Falkenhayn tot opvolger van von
[ Moltke geteekend. l
“ Deze schreef nog herhaaldelijk brieven, die in N
i de gedenkschriften zijn opgenomen, over de
operatiën aan den keizer, den rijkskanselier en aan
verschillende generaals.
,,De marteling, die ik ondergaan heb, was groot.
,,Ik geloofde, dat ik dat schuldig was aan den keizer 1
,,en aan het land. Indien ik verkeerd gehandeld l
,,heb, moge God mij vergeven."
Met deze tragische uiting, waarop hij nog laat
volgen stellig overtuigd te zijn, dat het den keizer
i nimmer duidelijk geworden is, wat hij hem heeft
Y aangedaan, en dat hij ook na zijn ontslag des keizers
i ,,gnädige Gesinnung" ondervonden heeft, eindigt
von Moltke zijn Memorandum van November
1914.
Op den 18en ]uni 1916, bijna onmiddellijk
nadat hij in het gebouw van den Duitschen rijks- 4
dag te Berlijn een redevoering had uitgesproken, {
tot herdenking van de nagedachtenis van den
generaal-veldmaarschalk vrijheer von der Goltz,
werd de generaaloberst Helmuth von Moltke
getroffen door een beroerte, waaraan hij terstond
overleed.
Zoo was het droevige einde van dezen man, die
ongetwijfeld het volgens zijn opvatting goede heeft
gewild en bedoeld, doch niettemin onheil en ram-
, pen heeft gebracht over ontelbaar velen!
i Hij was geroepen op een plaats, waarvoor hij
i niet had moeten zijn uitverkoren!
Den Haag, Einde December 1922.
E