HomeDe openbare en de vrije schoolPagina 14

JPEG (Deze pagina), 622.39 KB

TIFF (Deze pagina), 5.32 MB

PDF (Volledig document), 21.36 MB

12 li
heeft zij zich verbeeld, die zelf reeds in het aanzijn te heb- Q
ben geroepen. Zoo heeft zij vergeten, dat daartoe minstens Q
vele tientallen van jaren werden vereischt. Vandaar, dat `
wü - dit zü in het voorbijgaan opgemerkt - die aan haar
doodsbed hebben gestaan en zien hoe zü zich heeft misleid,
den indruk ontvangen als had al haar streven en strüden
slechts geleid tot het te voorschün roepen van een kolos- g
saal fiasco, een algemeen bankroet. ' l
De bewüzen voor de juistheid onzer uitspraak liggen voor `
het grüpen. `
Op het gebied der algemeene beschaving dweepte men W
met de humaniteit. Maar waarin bestond deze? Dat men
voor het eigenaardige, liet büzondere, het kenmerkende
de oogen sloot, ofschoon ­- 1nen denke aan Lessings Nathan
- de ware humaniteit juist daarin bestaat, dat men begint
met het bestaan van al het bijzondere te erkennen, het
goed recht ervan toe te geven en dat te eerbiedigen, om
daarna te zoeken naar het algemeene, dat onder al het
büzondere gelegen is en de uitingen daarvan verbindt.
Op het gebied der godgeleerdheid beeldde men zich in ’
het recht van het vrije onderzoek te huldigen. Maar in
werkelijkheid volgde men eene methode, zooals de Genestet
die in deze woorden heef gebrandmerkt: it
,,Kritiek mag alles onderzoeken, ~-
Want grensloos is haar rechtsgebied,
Zelfs d’ inhoud der gewijde boeken ­­
Alleenig maar ’t kritiekste niet."
Op staatkundig gebied meende men met eene ondeelbare
natie te doen te hebben. Maar hoe kwam men daartoe? W
Door muren en muurtjes niet te willen zien en dan te be- p
weren, dat ze niet meer bestonden. ,
Op het gebied van het volksonderwijs zwoer men bij de l
leus: geen leerstelsel, maar wel godsdienst. Doch men ver-
gat, dat de ontwikkeling nog niet het punt had aangegeven,