HomeDualistische economiePagina 11

JPEG (Deze pagina), 830.64 KB

TIFF (Deze pagina), 7.79 MB

PDF (Volledig document), 31.33 MB

9
nader te motiveeren) hun ontbreken constateeren, welt van-
zelf de vraag op, of deze kenmerken zich altijd hebben ver-
toond en worden wij herinnerd aan de vaak gemaakte verge-
lijking tusschen de Inlandsche dorpssamenleving en de middel-
eeuvvsche maatschappij in West­Ei1ropa. ,,De javaansche
dessa", aldus Pierson in zijn ,,Koloniale Politiek", ,,even als
[ de Russische Mir, gelijkt als twee droppelen water op de
middeleeuwsche Markvereeniging; wie de eene beschreven
heeft, heeft de andere beschreven". Deze parallel beperkt
* zich tot de agrarische verhoudingen op java, men kan haar
echter ook verder voortzetten en er de maatschappelijke
verhouding tusschen volk en adel, de geestelijke gesteldheid
van deze beide groepen binnen betrekken. Werner Sombart’s
beschrijving van het voorkapitalistische tijdperk, zijn leven-
dige, knappe teekening van de daar heerschende economische
beginselen, past merkwaardig op de Indische sfeer van het
feodale dualisme.
Zeker, er zijn verschillen en Gonggrijp heeft er goed aan
gedaan ze te onderstreepen. 1) De voorboden van de ophef-
fing van het feodale dualisme in de westersche samenlevingen,
aanwijsbaar in de ontwikkeling van de steden, de opkomst
van de burgerij, ontbreken nog in het middeleeuwsche Indië,
de adel behoudt hier nog het monopolie ook van handel en
nijverheid. Maar er moet dan toch een sterkere kracht zijn
geweest, die in de westersche landen samensmeltend heeft
gewerkt en in de oostersche landen heeft ontbroken of zich
onder zoo afwijkende voorwaarden heeft vertoond, dat haar
uitwerking niet dezelfde kon zijn.
Deze kracht is het kapitalisme.
I In Europa werkt het kapitalisme, na een omwoelenden
r en vernielenden overgangstijd, die zich in de leerstellingen
van de oudere socialisten en hun voorloopers weerspiegelt,
unificeerend op de maatschappij in. De technische ontwikke-
ling en daarmede de verhoogde productiviteit van den arbeid,
niet enkel in de industrie maar, mede dank zij de versnelling
en verbetering van het transportwezen, daarna ook in den
landbouw, ijlt den bevolkingsaanwas vooruit, verhoogt den
1) G. Go11gg1·i,ip: Schets eener economische geschiedenis van Nederlandsch-
lndië; Volksunivers. bibl., 1928, p, 17.