HomeDuitschlands groei en het Pruisische overwichtPagina 68

JPEG (Deze pagina), 879.13 KB

TIFF (Deze pagina), 7.18 MB

PDF (Volledig document), 84.27 MB

64
" werd door vrijzinnige theologen, daartoe speciaal uit Duitsch~
land overgekomen, om openlijk sympathie aan den uitgestooten
jatho en zijn afgezetten verdediger Traub te betuigen, sprak lf
_ de bekende theoloog, Prof. Arnold Meyer van dit officieele lg
j staatskerkdom ,,dat alle ontkiemend geestelijk leven doodde, het
A met ijzigen sneeuw, als met een lijkwade bedekkend."
° ­ En toen jatho gestorven was, de man, die in Duitschland de 2,
` ziel van het opbloeiend vrij~religieuze bewustzijn binnen de
‘ Evang. kerk was geweest, schreef hij: ,,die Gebildeten und die ii
Arbeiter werden sich weiter von der Kirche abwenden, die
äusseren Formen und die oflizielle Lehre werden fortbestehen,
die Gewissen geistig regsamer Pfarrer werden sich am Wilder-
` spruch mit dem Dogma zerreissen . . De druk van de Staats~
kerk is blijven voortbestaan, wie weet voor hoe lang nog. . .
Een jatho is er niet meer.
Eene groote moeilijkheid bestaat in Pruisen door de machtige
katholieke partij, die zoowel in Pruisen als in den Rijksdag, als
centrumspartij, zoo grooten invloed uitoefent. Pruisen had in
1900 21 millioen protestanten en 12 millioen katholieken. ln 1910
bijna 25 millioen protestanten en bijna 15 millioen katholieken.
De katholieken hebben zich dus iets sterker vermeerderd dan ijf,
de protestanten; zelfs hebben speculatieve geesten hierdoor uit~
gerekend dat Pruisen en Duitschland op den duur eene katho~
lieke meerderheid moesten gaan bezitten, indien deze beweging
aanhield.
Botsingen en lastige gevoeligheden zijn er steeds. Het centrum ii
heeft jarenlang den boventoon in den Rijksdag gevoerd. Door
zijne verbinding met de sociaal~democraten was het als regeerings~ ri
obstructie bijna almachtig, totdat in 1907 het z.g. bloc gevormd {Qi
werd, waardoor de conservatieven en liberalen stelling namen
tegen de sociaal~democraten.
In het schema der regeering, die autoriteit, tucht en gehoor-
zaamheid tot de ziel van haar bestaan heeft gemaakt, passen
de katholieke opvattingen soms wondergoed. Het is ook door
deze eigenschappen dat Nederlandsche reactionnaire elementen
zulk een voorkeur voor het Duitsche wezen toonen, autoriteit M
is beiden in het vaandel geschreven, gehoorzaamheid en tucht,
zonder de zelfstandigheid van het individu.
j Maar evenmin als de Nederlander zijn republikeinschen geest, §ï*
kritieklustig, van de uiterste vrijmoedigheid in woord en geschrift,
na honderden jaren van zulk een vrij regime aan dien invloed
‘ 17
, 1,
H