HomeDuitschlands groei en het Pruisische overwichtPagina 40

JPEG (Deze pagina), 896.95 KB

TIFF (Deze pagina), 7.35 MB

PDF (Volledig document), 84.27 MB

{ ~­·»~­-­­·««·~« ·* s s c »~~·v­~·~~·~«·­­-·--··~·~·­»~·»­«­­··­.~ ~.­.­.w«~=«~·»....~..~...a.,.­­·«~,.-... »;.....--,r.c:a.. .,....,ïï'-...;,.,,,ü
38 .
H ' ' ` ' tisch regeersysteem èn door den invloed van den Pruisischen . .
beambtenstaat. Alles werd ingeschreven, geteld, geclassificeerd.
Het Duitsche Rijk trad op, toen men reeds aan het ,,over­ 1
zien" van economische verschijnselen was, toen reeds orde en i
S methode in deze wetenschap ook was gekomen. Een zéér machtig L
{g hulpmiddel vond het onmiddellijk in de statistiek. Deze econo-
jj mische voorlichtster bij uitnemendheid had door het tolverbond l
gj in 1836 hare intrede in het toekomstige Duitsche Rijksgebied T
je gedaan. Sedert 1870 ging zij met reuzeschreden vooruit, werd Q
j het machtig wapen van de economische politiek, en liet zich ook
{ juist door die beambtemorganisatie, welke een samenhangend,
j tot hoogste instantie toe, logisch verband vormde, het gemak~ ·
kelijkst hanteeren. Duitschland met zijn plotselingen massalen l
g bloei is bij uitstek het land der massale verschijnselen geweest,
l zich in overweldigend snel tempo ontwikkelend, maar dàt in `¥
l een tijdperk, waar deze massa bewegingen ab ovo nauwkeurig
il waargenomen, beschreven en gemeten konden worden.
l Daarin ligt de groote waarde van de Duitsche economische
l wetenschap en het gewicht, dat men het Duitsche professoren~
Q dom, de bearbeiders van dat materiaal moet toekennen. Hun
l, wetenschap kenmerkt zich door het voortreffelijk en volledig
l" registreeren, methodisch rangschikken en meten van het Duitsche
l feit; de Engelsche economie, ondanks veel vroeger ontwikkelde
QQ statistische kennis, meer door de bezonken beschouwing van
jp, het feit, in welks middelpunt steeds de mensch staat. Dit I
j strookt geheel met hunne opvatting van den burger in de staats~ '
5 gemeenschap 2 in Duitschland object der wetten en besluiten, welke
ll hij heeft te gehoorzamen, onderdeel van het Getal, in Engeland.
l, begin en einddoel van de regeering. In Duitschland staatsobject, j
Q in Engeland de staat zelve.
li
De Duitsche staat verrichtte dus in de laatste veertig jaren
jï werkelijke ,,cultuur"arbeid, in dien zin, dat hij in eigen land
li den economischen bloei zocht te bevorderen op alle denkbare j
wijzen.
{ Er was veel te doen geweest: het was het land waar nog j
f in 1850-»186O plaatselijke hongersnooden konden heerschen
j door gebrek aan verbindingswegen, waar nog een landarbeiders~ j
l reglement bestond waarin het tuchtigingsrecht en onbegrensde
‘ plicht tot gehoorzamen gold; waar standsvooroordeelen spotten l
met alle recht en billijkheid, waar het bankwezen even verbrokkeld j
~« ä
' 1