HomeOver historische levensidealenPagina 33

JPEG (Deze pagina), 863.56 KB

TIFF (Deze pagina), 8.31 MB

PDF (Volledig document), 34.68 MB

· `,.· ~ ·:»‘ ; ixA
3] 4
ook nu: de hoegrootheid der werkingen, die er van
deze historische denkbeelden op het geschiedverloop
uitgaan, is nimmer vast te stellen. Laat ons toegeven,
. dat die invloed misschien verdwijnend gering is. Goed,
maar nu spreekt ook die andere vraag weer mee.
j Het historisch element der volksgedachte zit niet al~ T
L leen in die afgeronde historische voorstellingen, het j
4 A zit verscholen in al onze begrippen en gevoelens: .
vaderland, roem, heldendood, eer, trouw, plicht, staats~ U l
, belang, vooruitgang; het doet zijn werking gelden in j
I elke daad en elk woord. Zonder ophouden spreekt
E · uit ons de wijsheid en de waan van eeuwen. - Er
zijn er telkens weer, wien het te moede wordt, alsof
_ · , de historie ons allen verstikt .....
Wij spraken van dien ouden drang, om de cultuur g
te verzaken, om het heden met zijn ellende te ont~ i
vluchten. In tijden als deze overvalt hij ons bijwijlen
machtiger dan ooit. Waar zal de toevlucht zijn? Nog
· altijd staan er vele wegen open. Al biedt ons het
verleden niet meer dien schoonen droom van een
vredige volmaaktheid, die misschien straks terugkeeren
zal, oude schoonheid en wijsheid schenken ook nu
nog zoet vergeten aan wie dat zoekt. Geeft de toe-
komst meer? Wij kunnen naar deze razende wereld
zien van een ongerijmden afstand, en zeggen: het zal
geen drieduizend jaar behoeven te duren, of al de
waanzin van dezen strijd, de domheid en de verschrik~
kingen, het lot van staten en volken, ja de cultuur-
belangen zelf, die nu de hoogste inzet schijnen, zullen
ons, menschheid, even onverschillig zijn geworden als
nu de oorlogen van Assyrië. Troost is het niet; ook
dit is enkel vergetelheid. En die gelatenheid is ook
op korter afstand te bereiken: wij kunnen immers