HomeOver historische levensidealenPagina 14

JPEG (Deze pagina), 870.48 KB

TIFF (Deze pagina), 8.23 MB

PDF (Volledig document), 34.68 MB

` naar het absolute, zooals het oudere boeddhisme en .
i1 de christelijke middeleeuwen, overwegen de hierna-
‘ maalsvoorstellingen natuurlijk zeer sterk over alle cul-
tuuridealen. Zulke perioden zijn ingesteld op den dood
en niet op het leven. Maar zoo streng verzaakt geen `
enkele de wereld en het leven, zooveel geluksver- I
langen kon zich niet bergen in de hoop op de
eeuwigheid, of er bleef altijd nog een onuitputtelijke
levensenergie over, die uitzag naar aardsch geluk of ‘
aardsche volmaking.
` Kunnen wij hier niet kortweg van cultuuridealen
f spreken? - Neen. Het geloof in de volmaakbaarheid
der cultuur is aan de middeleeuwen vreemd, zij ken-
nen geen streven naar geleidelijken opbouw op den
grondslag van het maatschappelijk gegevene, hen be-
zielt niet die zin voor gestadige hervorming, die de
bewegende kracht uitmaakt van alle hedendaagsche
sociale en staatkundige verlangens. Het eenige middel-
eeuwsche geluksideaal, dat ten volle cultuurideaal kan
heeten, is dat van den wereldvrede, Dante's ideaal.
Al de andere zijn niet enkel retrospectief maar
voor een goed deel negatief. Uitgaande van die diep-
gewortelde voorstelling: vroeger is alles beter geweest,
wij moeten terug naar oorspronkelijke zuiverheid in
I zeden, in recht en wet, verloochent de cultuur zich
i zelf. Een ontvlieden van het heden, een weg willen
uit haat en ellende, onrecht en strijd, afwending van
de aardsche werkelijkheid, in een woord: verlossing
van banden, m0/{S/20, dat is de diepste grond, die het
aardsche en het hemelsche geluksstreven verbindt.
De vormen nu, waarin zich die vlucht uit het heden
verbeelden kon, zijn uit den aard der zaak beperkt.
Cultuurvormen zijn in het algemeen zeer beperkt. Hier,