HomeVodjes papierPagina 37

JPEG (Deze pagina), 846.71 KB

TIFF (Deze pagina), 7.65 MB

PDF (Volledig document), 91.02 MB

rijk~gezegende Italië) alleen reactie te vinden? Is aan
de eene zijde alles licht, heerscht aan de andere niets
dan de diepste duisternis?
Is Duitschland werkelijk een autocratie of misschien
slechts een democratie onder constitutioneele vlag? Het
, feit, dat in Duitschland het meest onbeperkte recht van
I vereeniging en vergadering heerscht, dat het sinds meer
dan honderd jaren het volk der algemeene leerplicht is
en (volgens het oordeel van Lloyd George) een voor~
I beeldige sociale wetgeving bezit, wijst niet bepaald op
een allesverstikkende autocratie.
‘ "Aandachtige beschouwers," schrijft dan ook Arthur
Bonus, ,,hebben de opmerking gemaakt, dat Duitschland
wel nonsympathieker", doch ook liberaler geregeerd j
wordt dan de beroemde republieken, waar elke partij, I
wanneer zij eenmaal aan het roer komt, vóór alles den
staat zooveel mogelijk plukt en de rest van haar tijd moet
zoek brengen met reclame voor haar program. Op de «
meer soliede basis gaat de vooruitgang weliswaar niet j
zoo snel, doch met des te grooter zekerheid." ll
Doch geven wü het woord aan een deskundige,
den ,,president of the world", den arbiter mundi, I
Mr. Woodrow Wilson. In zün boek over den staat
schrüft hü:
,,In 1850 ontving Pruisen uit de handen van zijn
Koning een althans naar den vorm liberale regeering
met parlementaire instellingen, en ofschoon deze con~
cessies in den beginne meer schijn dan wezen waren,
dienden zij toch als basis voor later ingevoerde, werke-
lijk meer liberale instellingen/' Te anderer plaatse zegt
hij: ,,Pruisen is onder het groote Huis der Hohen­
zollern het middenpunt en de leidende staat van een
nieuw Duitsch Rijk geworden, dat met behulp der
gezonde ontwikkeling van een modern nationaal leven
35